सामाजिक कार्य

भारत हा आपला कृषी प्रधान देश आहे. आपल्या देशाचा मुख्य व्यवसाय शेती आहे. साधारणत: आजही आपल्या देशातील 68% लोक ही ग्रामीण भागात राहतात. प्रामुख्याने त्यांचा व्यवसाय शेती आहे. त्यामुळे आपल्या देशाची अर्थव्यवस्था शेतीवर अवलंबून आहे असे म्हटले तरी फारसे वावगे होणार नाही.

ग्रामीण आणि शहरी भागाचा विचार केला तर ग्रामीण भाग आजही शहरी भागाच्या खूपच पाठीमागे आहे. कारण ग्रामीण भागातील लोकांच्या गरजा शहरी भागाच्या तुलनेत कमी असूनसुद्धा ते आपल्या आवश्यक गरजासुद्धा पूर्ण करू शकत नाहीत.

भारतातील सर्वात मोठा भाग जर ग्रामीण भागात वास्तव्य करत असेल आणि त्यातील बहुतांश लोक आपल्या आवश्यक गरजादेखील पूर्ण करू शकत नसतील तर आपण भारताचा विकास झाला असे म्हणूच शकत नाही. जोपर्यंत या देशाचा कणा असणारा आणि सर्वात मोठ्या लोकसंख्येने ग्रामीण भागात वास्तव्य करणारा शेतकरी विकासाच्या मुख्य प्रवाहात येणार नाही तोपर्यंत भारताचा विकास झाला असे आपणास म्हणता येणार नाही.

आज या शेतकरी वर्गासमोर अनंत अडचणींचा डोंगर उभा असतो. त्याला अनेक अडचणींचा सामना मोठ्या धैर्याने करावा लागतो आणि तो करतो सुद्धा. शेतकऱ्याला शेतीच्या मशागतीपासून ते त्याने घेतलेल्या उत्पादनापर्यंत अनेक प्रकारचे खर्च असतात – बियाणे, औषध फवारणी, कोळपणी, खुरपणी, काढणी – पीक येईपर्यंत अनेक प्रकारचा खर्च सुरुवातीलाच करावा लागतो. एवढा खर्च करून सुद्धा ते पीक येईल की नाही हे मात्र नक्की सांगता येत नाही, कारण शेती निसर्गावर अवलंबून आहे. कित्येक वेळा तयार झालेले पीकसुद्धा निसर्गाच्या अवकृपेमुळे हातातून जाते. पीक आले तर माल बाजारपेठेत नेल्यानंतर त्याला भाव काय मिळेल याचीही खात्री नाही, कारण भाव त्याच्या हातात नाही. या आणि अशा अनेक कारणांमुळे शेतकरी हवालदिल झाला आहे.

शेतकऱ्याने उत्पादित केलेला कच्चा माल कवडीमोल किंमतीत खरेदी करून त्याचे रूपांतर पक्क्या मालात करून भांडवलदार मात्र भरगच्च पैसा कमवत आहेत. त्यामुळे गरीब तो अती गरीब आणि श्रीमंत तो अती श्रीमंत होत चालला आहे. हा कष्टकरी शेतकरी जो जगाचा अन्नदाता आहे, जो जगाचे उदर भरविण्याचे पुण्यकर्म करतो, तो मात्र दुर्दैवाने उपाशी आहे. त्याच्यावर अन्याय झाला तर त्याविरोधात वाचा फोडणारे सक्षम संघटनही नाही.